MensenWerk - Hoe geven we ruimte aan de toekomst van werk?

Het werklandschap verandert in hoog tempo. Er wordt zelfs gesproken over een nieuwe industriële revolutie, met flexibilisering, democratisering en robotisering als kernwoorden. 
Allerlei activiteiten zijn aan het hybridiseren, waardoor mensen hun tijd anders indelen en er nieuwe ritmes en gebruik van ruimtes ontstaan. Technologische en sociale innovaties vragen 
om aanpassingsvermogen, terwijl alles om ons heen op zo’n hoog tempo verandert, dat het bijna ongrijpbaar is. De toekomst wordt steeds minder voorspelbaar. Eigenlijk is er maar één zekerheid, en dat is continue verandering.

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) kent een zeer urgente opgave: woningbouw. “Het aantal bij te bouwen woningen tot 2040 werd tijdens de bespreking van de Rijksstructuurvisie RRAAM via een motie vastgelegd op 300.000. Tot en met 2020 worden versneld 60.000 woningen gerealiseerd. Daarom zijn alle nu bekende locaties die eerder zijn aangewezen voor woningbouw 
nodig.” Dat betekent dat op dit moment de basis wordt gelegd voor veel nieuwe stedelijke gebieden en processen. Een moment om even bij stil te staan. Want hoe zorg je ervoor dat er niet alleen héél veel wordt gebouwd, maar er ook aantrekkelijke, duurzame en veerkrachtige stedelijke milieus worden gecreëerd, waarin ruimte wordt geboden voor de aanstaande economische en maatschappelijke transities? 

De centrale vraag daarvoor is niet zozeer wat de exacte programmering van toekomstige stedelijke gebieden zou moeten zijn, maar: hoe geven we ruimte aan de toekomst van werk in de gebiedsontwikkeling van nu? Het stellen van deze vraag betekent echter niet dat we voorstellen 
om letterlijk te ‘plannen’ voor nieuwe economische activiteiten en de transitie van werk. We moeten er juist voor zorgen dat dergelijke ontwikkelingen door de wijze waarop wij plannen niet 
onmogelijk gemaakt worden wanneer ze zich echt voordoen. 

Stedelijke gebieden moeten zodanig ontwikkeld worden dat er ruimte is voor ieder type stakeholder om mee te doen aan het proces en ze voldoende flexibel zijn voor het nog onbekende. Zo bouwen we gezamenlijk aan inclusieve en veerkrachtige stedelijke 
regio’s, waarin ruimtelijke planning en gebiedsontwikkeling een anker vormen om houvast en zekerheid te bieden voor een onvoorspelbare en onvoorstelbare toekomst. 

Dat vraagt om een ruimere definitie van werk en een nieuwe balans tussen werken en wonen. Wonen, werken en vrijetijdsbesteding groeien steeds meer naar elkaar toe; in stadsdelen, buurten, straten en gebouwen. Woningen zijn tevens productieplaatsen als energieleverancier en thuiswerkplek, en steeds vaker de plek waar zorg verleend wordt. Horecagelegenheden worden flexwerkplek en detail vermengt met horeca en cultuur. 

Er waren in het verleden goede redenen om functies te scheiden, maar deze korte traditie van functiescheiding past steeds minder goed bij de huidige stedelijke dynamiek. Ruimtes huisvesten in toenemende mate overlappende activiteiten, waaronder productieve activiteiten. Steeds minder vaak vragen productieve activiteiten vanwege hinder en overlast om eigen formele 
werkmilieus. Dit biedt kansen voor nieuwe dynamische werkleefmilieus en een inclusieve en veerkrachtige stedelijke regio. 

Met de transitie van werk zijn niet alleen economische of sociale vragen gemoeid, ook ruimtelijke opgaven spelen een rol. De ruimte en de ruimtelijke planning veranderen langzamer dan het gebruik en lopen het gevaar dat ze achter komen te liggen op de snelle ontwikkelingen in de economie en technologie. Dat maakt de opgave om ruimtelijke ontwikkelingen op een open, flexibele en zinvolle manier invulling te geven, zodat het zich kan aanpassen aan het nog onbekende, des te urgenter. Toch is er nog weinig aandacht voor het ontwerpen van de 
ruimtelijke impact van de transitie van werk en ontbreekt het nog aan kennis over de ruimtelijke en strategische implicaties op dit vraagstuk. Met deze studie willen we daar een aanzet toe geven, gericht op de Metropoolregio Amsterdam. 
 

11th February 2020