Voorbij de geluidnormen: wonen op hoogbelaste locaties

Het voldoen aan alle geluidnormen, richtwaarden en criteria zorgt bij stedelijke verdichting en transformatie voor een heel gepuzzel met wegen, bedrijven, spoor of andere nabije geluidsbronnen. Niet zelden is afwijken van de geldende kaders nodig. De vraag is daarbij wanneer nog sprake is van een aanvaardbaar woonklimaat. En welke maatregelen mogelijk zijn om ook rumoerige locaties op verantwoorde wijze te transformeren naar wonen. Vanuit het programma Stedelijke Transformatie verkenden we achtergronden en kansen. Hoewel ingewikkeld kan het ook op hoogbelaste locaties prettig wonen zijn. Zolang we maar vroegtijdig met geluid aan de slag gaan.

De aandacht voor de gezondheidseffecten van geluid groeit. Uit onderzoek blijkt dat een verhoogde geluidbelasting onder andere kan leiden tot slaapverstoring en verminderde concentratie. Het RIVM heeft onderzocht welk geluid mensen als hinderlijk ervaren. 47 procent van de Nederlanders ervaart hinder van wegverkeer. De grootste veroorzaker van het wegverkeer ligt bij bromfietsen: 40 procent noemt dit geluid hinderlijk, terwijl het aandeel van bromfietsen slechts 10 procent van het totale wegverkeer is (CBS Statline). Als tweede scoort geluidsoverlast van buren met 37 procent. Dit zijn contactgeluiden in huis (traplopen, dichtdoen van deuren, lopen op harde vloeren) en buitenactiviteiten.

De uiteindelijke gevolgen kunnen ingrijpender zijn dat alleen het ervaren van geluidshinder. Mensen ervaren stress, wat weer kan leiden tot een verhoogde bloeddruk of zelfs tot hart- en vaatziekten en psychische aandoeningen. Hoewel het logisch is dat bouwers moeten voldoen aan normen en richtlijnen bij het realiseren van woningen op geluidbelaste locaties, is het goed om te beseffen dat er geen een-op-eenrelatie is tussen geluidnormen, hinderbeleving en gezondheidseffecten. Voor bromfietsen gelden bijvoorbeeld geen specifieke normen. Met andere woorden: ook in situaties waar wel aan de normen wordt voldaan kunnen hinder en gezondheidseffecten optreden. Daarnaast zijn er bronnen die een relevante geluidbelasting met zich meebrengen, maar waarvoor geen normen gelden, bijvoorbeeld waar het gaat om scheepvaartlawaai.

Een ander interessant gegeven is dat geluidshinder gedeeltelijk een subjectieve component heeft. Elke persoon beoordeelt geluid anders. Wat de een als lawaai ervaart, kan iemand anders als normaal achtergrondgeluid ervaren. Een goed voorbeeld daarvan is het geluid van windturbines. Uit onderzoek blijkt dat de mening over windenergie sterk wordt bepaald door de ervaren hinder en de gerapporteerde gezondheidseffecten. Hieruit blijkt dat het overschrijden van geluidnormen dus niet per se een probleem hoeft te zijn. Als het afwijken van normen maar met verstand en onderbouwd gebeurt.

In de Omgevingswet krijgen gezondheidsaspecten een prominentere plaats binnen de ruimtelijke ordening. Daarnaast geeft de nieuwe wet ruimere mogelijkheden voor lokaal maatwerk. De praktijk leert dat dergelijk maatwerk cruciaal is bij de stedelijke transformatie op geluidbelaste locaties. Een opeenstapeling van standaardnormen en voorwaarden doet geen recht aan de complexiteit van de opgave en leidt regelmatig tot gekunstelde akoestische oplossingen die het woon- en leefklimaat niet ten goede komen. Zo zijn er voorbeelden van bewoners die de voor de ramen aangebrachte geluidafschermende voorzieningen zelf verwijderden om toch een raam open te kunnen zetten. Zij nemen extra geluid voor lief.

16th April 2020